مطابق ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری: «شاکی می تواند جبران تمام ضرر و زیانهای مادی و معنوی و منافع ممکن‌الحصول ناشی از جرم را مطالبه کند».
بر اساس ماده 15 این قانون، زیان دیده از جرم میتواند تصویر یا رونوشت مصدق تمام ادله و مدارک خود را جهت پیوست به پرونده به مرجع تعقیب تسلیم کند و تا قبل از اعلام ختم دادرسی، دادخواست ضرر و زیان خود را تسلیم دادگاه کند. البته، در طرح دعوی شفاهی توسط دادستان بدون صدور کیفرخواست، شاکی در صورت مطالبه ضرر و زیان می تواند حداکثر ظرف پنج روز از تاریخ وصول پرونده به دادگاه، دادخواست خود را تقدیم کند
باید توجه داشت که مطالبه ضرر و زیان و رسیدگی به آن در پرونده کیفری، مستلزم رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی است. بنابراین، مطالبه ضرر و زیان در پرونده کیفری نیازمند تقدیم دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی است. قانون گذار در مواردی، مطالبه ضرر و زیان در پرونده کیفری را مستلزم تقدیم دادخواست و رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی ندانسته است که این موارد عبارتند از: مطالبه دیه یا ارش، رد مال در سرقت ها، رد مال در کلاهبرداری، رد مال در اختلاس، رفع تصرف یا رفع ممانعت از حق یا رفع ممانعت موضوع بزه های تصرف عدوانی، مزاحمت، ممانعت از حق و استرداد اشیاء و اموال مکشوفه که دلیل یا وسیله ارتکاب جرم بوده، از جرم تحصیل شده، حین ارتکاب استعمال شده و یا برای استعمال اختصاص داده شده است.
در خصوص این که آیا در دعوی کیفری، امکان مطالبه خسارت تأخیر تأدیه وجود دارد یا خیر، اداره حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی به شماره 7/94/937مورخ 1394/4/14 بیان داشته است: «صرف نظر از موارد خاصي كه قانونگذار در خصوص پرداخت خسارت تأخير تأديه در پارهاي از جرائم؛ نظير صدور چك بلا محل، به صراحت احكامي را وضع نموده است، با توجه به ماده 14 قانون آئين دادرسي كيفري مصوب 1392 كه اشعار ميدارد « شاكي ميتواند تمام ضرر و زيان هاي مادي و …. ناشي از جرم را مطالبه نمايد» و خسارت تأخير تأديه نيز كه در واقع بر اساس كاهش شاخص وجه رايج كشور مورد محاسبه و لحاظ قرار ميگيرد، از مصاديق بارز زيان ميباشد كه مقنن در ماده522 قانون آئين دادرسي مدني، مطالبه آن را در صورت تحقق شرايط مقرر در قانون، موجه و قانوني ميداند، بنابراين در جرائمي مانند اختلاس، چنانچه دادخواست ضرر و زيان ناشي از جرم تقديم و خسارت تأخير تأديه از وجه مورد اختلاس مورد مطالبه قرار گيرد، دادگاه كيفري در صورت تحقق شرايط مندرج در ماده 522 قانون اخيرالذكر، ضمن صدور حكم كيفري، در خصوص خسارت تأخير تأديه نيز حكم صادر خواهد كرد».
موسسه بین المللی حقوقی میثاق عدل